آيا به هنگام فرود آمدن جبرئيل بوده است ؟ فرمود : نه ، بلكه به هنگام گفتگوى خداوند عزّ و جل با او بدون ترجمان و واسطه به آن حالت دچار مىگرديد . دوبار نزول قرآن كريم بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله « 1 » بنا به نظر عده‌اى از دانشمندان ، قرآن كريم دوبار بر پيامبر نازل شده است : يك بار ، به طور يكپارچه و بر سبيل اجمال ، و بار ديگر ، تدريجى و بر سبيل تفصيل ، در طول مدتى كه پيامبر در ميان امّت گذرانيد ، از بعثت تا وفات . معناى نزول قرآن بر سبيل اجمال ، آن است كه معارف الهى و اسرار كبرا كه قرآن در بردارندهء آنهاست بر قلب پيامبر فرود مىآيد تا روح او را سرشار از نور معرفت قرآنى سازد . معناى نزول قرآن بر سبيل تفصيل ، آن است كه قرآن با الفاظ معيّن و آيات پياپى ، بر پيامبر فرود آيد ، كه گاهى با حوادث و وقايع نيز مرتبط است ، و در سراسر دوران رسالت ، با مراحل تحوّل و تطوّر رسالت همراه است . انزال قرآن بر سبيل اجمال ، يك بار بوده است ؛ زيرا ، هدف از آن انزال ، نورانى گردانيدن پيامبر و مجهّز گردانيدن او به رسالتى كه خداوند متعال او را براى حمل و اداى آن آماده ساخته ، بوده است ؛ امّا ، انزال قرآن بر سبيل تفصيل ، تدريجى بوده است ، زيرا ، در آن ، تربيت امّت و نورانى گردانيدن و ورزيده كردن امّت براى پذيرش رسالت جديد منظور بوده ، و نيز ، ثابت قدم گردانيدن پيامبر در مواضع خود و تأييد و تقويت پايگاه او مورد نظر بوده است ، و اين مقاصد نيازمند تدريجى بودن است . در پرتو اين نظريه مبنى بر تعدّد نزول قرآن ، مىتوانيم بفهميم كه چگونه بعضى از آيات كريمهء قرآن ، بويژه بر نزول يك جا و يكپارچهء قرآن در ماه رمضان يا انزال آن در شب قدر دلالت دارند ، مانند اين آيهء شريفه : شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ . . . « 2 » ؛ و اين آيهء شريفه : إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ « 3 » ؛ و اين آيهء شريفه : إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ « 4 » ؛ كه انزالى كه اين آيات از آن سخن

--> ( 1 ) نوشتهء آيت الله شهيد صدر قدّس سرّه ( 2 ) بقره / 185 ( 3 ) قدر / 1 ( 4 ) دخان / 3